همانا مازندران نگين زيباي ايران، مناطق زيبا، خوش آب و هواي و صد البته ناشناخته بسياري دارد. ما اين بار به منطقه دلير رفتيم، با ما همراه باشيد...
دهكده دلير از توابع شهرستان چالوس و منطقه كلارستاق يكي از به ياد ماندني‌ترين مکان‌هاي ديدني استان سرسبز مازندران است. دهكده دلير در فاصله 63 كيلومتري چالوس در ميان رشته كوه‌هاي استوار البرز از شمال به كلاردشت، شمال غرب به حضار چال و قله ستبر علم كوه، از شرق به توابع مرزن‌آباد و جنوب به منطقه طالقان محصور است.
بلندترين كوه‌هاي البرز، سرزمين اهالي دلير است، مكاني كه گاه مي‌‌پنداري همسايه فرشتگاني و با اهل خاك، كاري نداري.
شب‌ها دست كه دراز مي‌كني، مي‌تواني ستارگان را برچيني يا ستاره اقبال خود را هر جايي كه دلت مي‌خواهد قرار دهي، شب‌هاي دلير آنچنان جادويي است كه از حال و هواي دنيا بيرون مي‌روي و افق‌هاي بلند را روبه‌روي خود حس مي‌كني، جغرافياي دلير جنس ديگري است شايد اندكي توصيف مكاني، باور شما را براي سفر به آنجا برانگيزد.


   40 كيلومتر به چالوس مانده
تقريباً چهل كيلومتري كه از جاده چالوس به سمت پايتخت ايران بياييد به دو راهي به نام دزدبن مي‌رسيد كه تابلوي سبزي ناخودآگاه وادار به توقف‌تان مي‌كند.
شگفتي‌تان گُر مي‌گيرد و مي‌خواهيد به چشم ببينيد. وقتي سرتان را بلند مي‌كنيد مي‌خواهيد تماس ابر با كوه را مشاهده كنيد ترسي مبهم وجودتان را در بر مي‌گيرد و آزارتان مي‌دهد، اما دلتان رهايتان نمي‌كند و مي‌خواهد پرواز كند، اگر به فتواي دل عمل كنيد حتما به آنجا خواهيد رفت. هنوز پيچ را رد نكرديد كه زمزمه اولين رود كوچك شما را دعوت مي‌كند، به نظرتان خنك است اندكي به سر و صورت مي‌زنيد و دوباره به سمت بالا راهي مي‌شويد، بعد از دو پيچ، چند خانه كاهگلي و يك مدرسه چند كلاسه شما را به خود مي‌آورد. مقصد شما، قله‌هاي سر به فلك كشيده است كه رشك كوه‌هاي جهان است، نه از اين نظر كه بلندترين است، از آن جهت كه بلند همت‌ترين مردان، زنان و كودكان را در پناه خويش گرفته است.
به جاده‌اي پر از درخت بر مي‌خوريد، كناره اين درخت‌ها را كه بگيريد و بالا برويد به كمركش كوه مي‌رسيد. كوهي پر از درخت كه شكاف بين آن دره‌اي به وجود آورده كه اندكي آب را در آن مي‌بينيد، آنجا به «ديوتنور» معروف است، چشمه‌اي زيبا كه يكي از بي‌نظيرترين چشمه‌‌هاي دنياست، اين چشمه به يك رود برخورد مي‌كند، اما شكافي بين آن است، در افسانه‌هاي قديمي آمده، شايد به اين خاطر شكاف در آنجا به چشم مي‌خورد كه دست ديو‌ها به اين چشمه زلال نرسد...
«مازندران» تنها به كلاردشت، نوشهر، چالوس، بابلسر، زيباكنار، درياكنار، جاده دو هزار و سه هزار و رامسر خلاصه نمي‌شود. مناطق زيبايي در اين استان وجود دارد كه كمتر شناخته شده است، اما آن عده معدودي هم كه مي‌شناسند، سفر به آنجا را فراموش نمي‌كنند، درست مثل دهكده دلير كه در 40 كيلومتري چالوس است.

 
از آن بالا چشمتان به يك دشت سرسبز مي‌خورد كه نامش «اليت» است. اليت همچون كودكي دست بر دامان مادر يعني «دلير» نمايان مي‌شود، رشته افكارت مي‌گسلد و زبان از اين همه زيبايي بر كام دهان مي‌چسبد و در شگفت مي‌ماني...
در آن بالا هموطنان ما زندگي مي‌كنند، خانه‌هايي گلي با سقفي كه يادگار پدران است، خانه‌هايي كه حاضر به پوشيدن لباس مدرن نشده‌اند، آنها به شما خوشامد مي‌گويند. شادي وجودتان را فرا مي‌گيرد و مي‌خواهيد فرياد بزنيد... از دور كه اين دهكده را مشاهده مي‌كنيد، چهره اين عروس ديرين را مي‌بينيد. شرشر رود چنان نيرويي به شما مي‌دهد كه تمام خستگي يك عمر را فراموش مي‌كنيد، از پل كه مي‌گذريد، به چهارراهي مي‌رسيد كه دو خانه كشيده از دوران قديم به شما تعظيم مي‌كند، منطقه دلير به دو بخش علياي محل و سفلي محل تقسيم مي‌شود. مكان‌هاي ديدني در اين مناطق كه شما مي‌توانيد به گشت و گذار برويد از اين قرار است:

آب گرم معدني در فاصله 2 كيلومتري محل
وجود دو رودخانه كه منطقه بومي محل را در ميان خود گرفته‌اند و از آن حفاظت مي‌كنند و وجود ماهيان قزل‌آلاي خال قرمز طراوت خاصي به آنها داده است.
قله علم كوه در منتهي‌اليه شمال غربي دلير، كه تاكنون كوهنوردان داخلي و خارجي بسياري را به سوي خود خوانده است.
چشمه‌هاي بي‌شمار كه معروف‌ترين آنها منشا رودخانه بزرگ محل يعني (اوديزون) و هفت خاني(خاني به معني چشمه) كه با قرار گرفتن هفت چشمه در كنار هم شكلي بي‌نظير به آن داده است، اين چشمه‌ها سر منشا رودخانه بزرگ چالوس هستند.
چشمه «عارس زماك» كه آب شرب محل را تامين مي‌كند.
چشمه «لزير» يا چاك سر كه از نظر شكل زيباترين چشمه اين سوي هستي يعني كوهستان بزرگ محسوب مي‌شود.
مسجد قديمي محل كه حياط، ايوان و محيط آن براي نسل پيش سرشار از خاطرات دل‌انگيز بوده است.


دکتر ایرج سام دلیری